Cuma, 18 Nis 2014
You are here: Anasayfa Mali Danışmanlık Maliyet Muhasebesi Ünite 1: Maliyet Muhasebesine Giriş
Kaynak Planlamasındaki En önemli Adım Nedir?
 
Ünite 1: Maliyet Muhasebesine Giriş
Kullanıcı Değerlendirmesi: / 7
ZayıfEn iyi 
Kenan Berkdemir tarafından yazıldı.   

MALİYET MUHASEBESİ

Ünite 1: Maliyet Muhasebesine Giriş

Ara: 4-6 Final: 1-2

 

MALİYET MUHASEBESİNİN TANIMI

Maliyet, her işletmenin kendi faaliyet konusunu oluşturan mamul veya hizmetleri elde edebilmek için harcadığı çeşitli üretim faktörlerinin para ile ölçülen değeridir. Maliyet muhasebesi, üretilen mamul ya da hizmetlerin maliyetini oluşturan maliyet türlerinin, oluş yerleri ve ilgili oldukları mamul ya da hizmet cinsleri bakımından belirlenmesi ve izlenmesine olanak sağlayan hesap ve kayıt sistemidir.

Dar Kapsamlı Maliyet (Alman Yaklaşımı); Üretim aşamasında tüketilen girdilerin değeridir.

Geniş Kapsamlı Maliyet (Anglosakson Yaklaşımı); Elde edilen veya edilecek olan bir mal veya hizmet karşılığında yapılan harcamaların toplamıdır.

Maliyet muhasebesi, işletmenin iç faaliyetleriyle ve üretimle ilgili olduğundan Analitik Muhasebe, İşletme Muhasebesi, Endüstri Muhasebesi, İmalat Muhasebesi ya da Sınai Muhasebe olarak da adlandırılabilir.

MALİYET MUHASEBESİNİN AMAÇLARI

1. Üretilen mamullerin birim maliyetlerinin hesaplanarak işletmelerin faaliyet sonuçlarının saptanması

2. Maliyet kontrolüne yardımcı olmak amacıyla kullanılması

3. Planlamaya yardımcı olmak amacıyla kullanılması

4. Yönetim kararlarına dayanak amacıyla kullanılması, Başarı Değerleme amacıyla yararlanılması

MALİYET MUHASEBESİNİN GENEL MUHASEBE İLE İLİŞKİLERİ

Finansal Muhasebenin Özellikleri

Kayıtlarda ve raporlamalarda zaman dönemi esastır

Kayıtlarda parasal tutar esastır

Tutarlar kesindir, belgelere dayanır (istisna; Karşılıklar)

Kayıtlar geçmiş olayları yansıtır

Tutarların kaydında genel kabul görmüş muhasebe ilkeleri uygulanır

Daha çok dışa dönük bir muhasebe sistemidir

Maliyet Muhasebesinin Özellikleri

Zaman dönemleri yanında, üretim birimleriyle ilgili kayıt ve hesaplamalar ağırlık taşır.

Parasal tutarlar yanında büyük ölçüde para dışı ölçüler de kullanılır.

Bazı amaçlar için tahmini tutarlar kullanılır.

Yönetim aracı olarak kullanımda beklentiler ağırlıktadır.

Maliyet bilgilerinin kullanımında yönetim için yararlılık ve etkinlik esastır.

İçe yönelik bir muhasebe sistemidir.

Gelir Tablosu: İşletmenin belirli bir döneme ait faaliyet sonuçlarını brüt satışlardan başlayarak dönem ne karı veya zararına kadar gösteren finansal tablodur.

Bilanço: İşletmenin belli bir andaki varlıklarını ve kaynaklarını gösteren finansal tablodur.

SATILAN MALIN MALİYETİ TABLOSU

Bilgiler (Örnek)

D.başı D.sonu

İlk Madde ve Malzeme 320 385

Yarı mamul 156 215

Mamul 420 110

Endirekt Malzeme 100 115

Mlz. Alımı 975

Direkt işçilik 185

End. İşçilik 124

End. Mlz. Alımı 128

 

Dönem başı direkt ilk madde ve malzeme stoğu 320

Dönem içi direkt ilk madde ve malzeme alımı + 975

Kullanabilir direkt ilk madde ve malzeme 1295

Dönem sonu direkt ilk madde ve malzeme (-) 385

Üretimde kullanılan direkt ilk madde ve malzeme 910

Üretimde kullanılan direkt işçilik (+) 185

Üretimde kullanılan genel üretim maliyetleri (+) 237

Endirekt işçilik maliyetleri 124.

Endirekt malzeme 113.

Dönem başı endirekt malzeme 100

Endirekt malzeme alışları (+) 128

Kullanılabilir endirekt malzeme (-) 228

Dönem sonu endirekt malzeme (-) 115

Kullanılabilir endirekt malzeme 113

Toplam üretim maliyeti 1332

Dönem başı yarı mamul stoğu (+) 156

Dönemin üretim maliyetleri 1488

Dönem sonu yarı mamul maliyetleri (-) 215

Üretilen mamullerin maliyeti 1273

Dönem başı mamul stoğu (+) 100

Satılabilir Mamuller Maliyeti 1373

Dönem sonu stok 115

Satılan Mamullerin Maliyeti 1258

 

TEMEL MALİYET MUHASEBESİ KAVRAMLARI

MALİYET: Bir iktisadi kıymeti (varlığı) elde etmek için yapılan harcamalar ya da katlanılan fedakarlıklar toplamıdır.

HARCAMA: Herhangi bir amaçla işletme tarafından ödenen nakdin, transfer edilen varlığın, katlanılan borcun veya sunulan hizmetlerin para cinsinden ödenmiş tutarıdır. Harcama ile nakit ödeme farklı kavramlardır.

VARLIK: İşletmenin sahip olduğu mal stokları, mamul stokları, demirbaş gibi ekonomik değerlerdir. Bir işletmenin varlık kullanım şekilleri temel olarak üç grupta toplanır;

1. Hasılat elde etmek amacıyla varlık tüketimi

2. Üretim nedeniyle varlık tüketimi

3. Amaçsız varlık tüketimi

GİDER: Dönem hasılatının elde edilmesi amacıyla kullanılmış veya tüketilmiş maliyetlerdir.

HASILAT: Mal veya hizmet satışından ya da ana faaliyet konusu dışında kalan varlıkların faiz, kira gibi işlemlerinden elde edilen brüt tutarlardır.

ZARAR: İşletme varlıklarındaki karşılıksız tükenmelerdir. Örneğin işletme stoklarının sel nedeniyle satış değerinin kalmaması veya değerinin belli bir bölümünü kaybetmesi.

Yukarıdaki kavramlar arasındaki ilişki şöyle ifade edilebilir.

1. Bir üretim işletmesinde mamul üretmek için katlanılan fedakarlıklar mamul maliyetini oluşturur.

2. Üretilen mamuller satıldığında maliyetler gidere dönüşür.

3. Satış nedeniyle hasılat elde edilir.

4. Varlıkların amaçsız olarak tüketilmesi zarardır.

MALİYET MUHASEBESİ SİSTEMLERİ

Maliyet Muhasebesi sistemini Etkileyen Faktörler


1. İşletmenin büyüklüğü

2. İşletmenin örgüt yapısı

3. Mamullerin cinsi

4. Üretim tekniği

5. Yöneticilerin ihtiyaç duyduğu bilgilerin niteliği


I) Kullanılan Maliyetlerin Fiili Olup Olmamasına Göre Ayırım

a. Fiili rakamlara dayanan Maliyet Muhasebesi Sistemi

b. İleriye Dönük Rakamlara Dayanan Maliyet Muhasebesi Sistemi

- Tahmini Maliyetler

- Standart Maliyetler

II) Maliyetlerin Tümünün Temel Alınıp Alınmamasına Göre Ayırım

a. Tam Maliyet sistemi b. Kısmi Maliyet Sistemi

- Direkt Maliyetleme sistemi

- Değişken Maliyetleme sistemi

III) Üretim Eylemlerinin Niteliğine Göre Ayırım

a. Sipariş Maliyet sistemi b. Safha Maliyet sistemi

TEK DÜZEN MALİYET SİSTEMİ

7/A SEÇENEĞİ

I) Gider Hesapları(xx0) I) Gider Yansıtma Hesapları(xx1) III) Gider Fark Hesapları(xx1-2)


710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri

711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Yansıtma Hs.

712 Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı

713 Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı

720 Direkt İşçilik Giderleri

721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı

722 Direkt İşçilik Ücret Farkı

723 Direkt İşçilik Süre (Zaman) Farkı


730 Genel Üretim Giderleri - Değişken

731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı

732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları

733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları

734 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları

735 Genel Üretim Giderleri – Sabit

736 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı

737 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları

738 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları

(735 Hesaplar TDHP’da yoktur, isteğe bağlıdır)


740 Hizmet Üretim Maliyeti

741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı

742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesapları

750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri

751 AR-GE Giderleri Yansıtma Hesabı

752 Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları


760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri

761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Gid.Yansıtma Hs

762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Gid. Fark Hs

770 Genel Yönetim Giderleri

771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı

772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabı


780 Finansman Giderleri

781 Finansman Giderleri Yansıtma Hesabı

782 Finansman Giderleri Fark Hesabı

70 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları

700 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesapları

701 Maliyet Muhasebesi Yansıtma Hesabı


Gider Çeşitleri: Tekdüzen hesap planında gider çeşitleri şöyledir.


0 İlk madde ve malzeme

1 İşçi ücret ve giderleri

2 Memur ücret ve giderleri

3 Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler

4 Çeşitli giderler

5 Vergi, resim ve harçlar

6 Amortisman ve tükenme payları

7 Finansman giderleri


Gider Yerleri: Üretim ve hizmetlerin yapıldığı ve maliyetlerin oluştuğu örgüt birimi ya da örgüt birimi içindeki bir yerdir.


10 Esas Üretim Gider Yerleri

20 Yardımcı Üretim Gider Yerleri

30 Yardımcı Hizmet Gider Yerleri

40 Yatırım Gider Yerleri

50 Üretim yerleri Yönetimi Gider Yerleri

60 Araştırma ve Geliştirme Gider Yerleri

70 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Gider Yerleri

80 Genel Yönetim Gider Yerleri


Maliyetlerin Akışı:

7/B SEÇENEĞİ

Küçük işletmeler için geçerlidir. Hesaplar “çeşit esası”na göre izlenir. Dönem sonunda kayıtlar, fonksiyonel gider hesaplarına dönüştürülerek ilgili gider yerleri, mamul veya hizmet maliyetlerine ya da sonuç hesaplarına işlenir.

Eş Zamanlı Kayıt: 7/B seçeneğini kullanan işletmelerin, gider çeşitleri tahakkuk ettikçe bu giderleri hem büyük defter hesaplarında izlerken hem de yardımcı defterdeki fonksiyonel gider hesaplarına ve gider yerlerine göre izlenmesidir.

7/B Seçeneğinde Hesaplar

7B Seçeneğinde Maliyet Hesapları ek mali tablolar düzenlemek zorunda olmayan ticaret işletmeleri, küçük hizmet işletmeleri ve küçük üretim işletmelerinin kullanabileceği hesaplardır.

790 İlk Madde ve Malzeme

791 İşçi Ücret ve Giderleri

792 Mamur Ücret ve Giderleri

793 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler

794 Çeşitli Giderler

795 Vergi, Resim ve Harçlar

796 Amortismanlar ve Tükenme Payları

797 Finansman Giderleri

798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı

799 Üretim Maliyeti Hesabı

7/B Seçeneğinde Hesapların İşleyişi ve Maliyetlerin Akışı

1. Dönem içinde gerçekleşen giderler, çeşitlerine göre fiili tutarlarla ilgili hesapların borcunda izlenir.

2. Gider dağıtım tablosu ile fonksiyonlarına ve gider yerlerine ayrılan giderler 798 ve 799 ile ilgili gelir tablosu hesaplarına devredilir.

3. İşletmede mamul üretiliyorsa 799 hesapta toplanan giderler, mamuller tamamlanmamışsa 151 borcuna, tamamlanmışsa 152 borcuna devredilir.

İşletme hizmet üretiyorsa 799 hesapta toplanan giderler 622 SHM hesabına toplanır.

4. Üretimi tamamlanan mamuller satılmışsa 152 hesapta toplanan tutarlar 620 SMM hesabının borcuna devredilir.

5. Yansıtma hesapları ile gider çeşitleri hesapları karşılaştırılarak kapatılır.

6. Gelir tablosu hesaplarındaki giderler 690 Dönem Karı ve Zararı Hesabının borcuna devredilir.


Ünite 1: SORULAR

1. Aşağıdaki tanımlardan hangisi maliyet muhasebesinin diğer adlarından biri değildir?

a. Analitik Muhasebe b. İşletme Muhasebesi c. Endüstri Muhasebesi

d. İmalat Muhasebesi e. Şirketler Muhasebesi

2. Aşağıdakilerden hangisi maliyet muhasebesinin amaçlarından değildir?

a. Mamullerin maliyetini saptamak b. Maliyet kontrolüne yardımcı olmak

c. Planlamaya yardımcı olmak d. Yönetim kararlarına dayanak olmak

d. Fizibilite çalışmalarına yardımcı olmak

3. Genel Muhasebe ile Maliyet muhasebesi arasındaki en temel fark nedir?

a. GM karı, MM maliyeti hesaplar. b. GM genel kabul görmüş muhasebe ilkelerini kullanırken MM işletmeye uygun standartları kullanır.

c. GM ile bilanço hazırlarken MM ile gelir tablosu hazırlanır.

d. GM dışa dönük, MM içe dönüktür. E. GM içe dönük, MM dışa dönüktür.

4. Aşağıdakilerden hangisi Satılan Malın Maliyeti için doğru bir tanımdır?

a. 710 + 730 + 740 b. 710 + 720 + 750 c. 710 + 760 + 770

d. 710 + 720 + 730 e. 750 + 760 + 780

5. Dönem başı stoku 150, dönem sonu stoku 200 ve üretime gönderilen 700 birim olan bir hammaddenin eksik olan bilgileri aşağıdakilerden hangisidir?

a. Üretim miktarı, 650 b. Stok miktarı, 750 c. Dönem alımları, 750

d. Dönem satımları, 650 e. Dönem içi alımlar, 650

6. Maliyet nedir?

a. Hasılat üretmek amacıyla varlık tüketimi b. Üretim nedeniyle varlık tüketimi

c. İşletme varlıklarındaki karşılıksız tüketim d. İşletmenin ödediği paradır.

e. Bir iktisadi kıymeti almak için yapılan harcama veya katlanılan fedakarlık toplamıdır.

7. Tekdüzen hesap planında 760 hesapların adı nedir?

a. İlk madde ve malzeme giderleri b. Pazarlama ve satış giderleri

c. Genel Yönetim Giderleri d. Araştırma, geliştirme giderleri

e. Direkt işçilik giderleri

8. Aşağıdakilerden hangisi gider çeşitlerinden değildir?

a. İlk madde ve malzeme b. Çeşitli Giderler c. Vergi, resim ve harçlar

d. Finansman Giderleri e. Genel yönetim giderleri

 

Ünite 1: CEVAPLAR

 

1. E, Şirketler muhasebesi şirketlerin kuruluş işlemlerinin muhasebeleştirilmesi için kullanılır. Bunun yanında Sınai muhasebe ve Kontrol Muhasebesi de maliyet muhasebesinin diğer isimleridir.

2. E, Fizibilite çalışmaları şirket kurulurken yapılan çalışmalardır. Maliyet muhasebesi ise şirket kurulduktan sonra üretilen mamul veya hizmetin maliyetini bulmak için kullanılır.

3. D, GM dışa dönük; MM içe dönük olarak kullanılır.

4. D, 710-Direkt ilk madde ve malzeme, 720-Direkt işçilik, 730-Genel üretim giderleri satılan malın maliyetini verir. Bu aynı zamanda üretim maliyetini gösteren dar kapsamlı maliyettir.

5. E, D.başı stok+Dönem içi alımlar-dönem sonu stok = Üretime gönderilen stok

150 + DİA – 200 = 700 è DİA = 150 + 700 – 200 = 650

6. E, Varlık tanımı A ve B, zarar C, Harcama D şıklarında anlatılmaktadır.

7. B, 710-A; 770-C; 750-D; 720-E.

8. E, Genel yönetim giderleri gider hesabıdır.